Porozumienie o współpracy w zakresie przeciwdziałania skutkom działalności górniczej w odkrywkowej kopalni węgla brunatnego Turów obowiązuje od trzech lat. Rządy Czech i Polski podpisały je 3 lutego 2022 roku. Zgodnie z porozumieniem, co najmniej raz w roku zbiera się komisja, której zadaniem jest informowanie wszystkich partnerów w regionie o wdrażaniu poszczególnych postanowień oraz umożliwienie ich omówienia.
Fot. Liberecki Kraj
Komisja zebrała się w Hrádku nad Nysą 23 lipca, po raz czwarty od podpisania porozumienia. Dzień wcześniej jej członkowie wzięli również udział w wycieczce do regionów Hrádka i Chrastavy, gdzie obejrzeli zrealizowane i aktualnie przygotowywane projekty, które pomagają w łagodzeniu skutków działalności górniczej.
„Dzięki umowie międzyrządowej w sprawie Turowa mamy możliwość kontrolowania i monitorowania wpływu wydobycia w kopalni na parametry środowiskowe na terytorium Czech. Chciałbym podkreślić, że przed podpisaniem umowy Republika Czeska nie dysponowała pełnymi informacjami o wpływie wydobycia na środowisko, które posiada teraz. Możemy mierzyć zapylenie, hałas, osiadanie terenu i poziom wód gruntowych. Cieszę się, że dysponujemy regularnymi raportami kwartalnymi. W przypadku przekroczenia poszczególnych limitów, inwestor PGE musi podjąć działania naprawcze i poinformować o nich czeskie Ministerstwo Środowiska” – powiedział hejtman liberecki Martin Půta, który zasiada we wspólnej komisji międzynarodowej. W jej skład wchodzą również przedstawiciele miast i gmin Hrádek nad Nysą, Chrastava i Frýdlant, marszałek województwa dolnośląskiego, przedstawiciel miasta Bogatynia i powiatu zgorzeleckiego oraz obaj pełnomocnicy – ze strony Republiki Czeskiej Michal Pastvinský i ze strony Polski Adrian Kondaszewski.
Według informacji czeskiego pełnomocnika, Michala Pastvinskiego, dzięki Porozumieniu i podjętym działaniom nie tylko poziom wód gruntowych stopniowo wzrasta, ale także poprawia się jakość powietrza. „Porozumienie zapewnia nam dostęp do informacji, do których wcześniej nie mieliśmy dostępu, i pozwala nam natychmiast reagować oraz rozwiązywać ewentualne problemy. Na przykład pomiary jakości powietrza stale potwierdzają dobre wartości. Bardzo cieszymy się z pierwszych wdrożonych działań w ramach Funduszu Małych Projektów, które dowodzą, że ludzie po obu stronach granicy chcą współpracować i chronić przyrodę oraz środowisko. Na poziomie pełnomocników bardzo pomaga nam również bliski kontakt między czeskimi i polskimi ministrami oraz fakt, że minister środowiska Petr Hladík aktywnie stawia Polsce żądania” – powiedział Michal Pastvinski, pełnomocnik Republiki Czeskiej ds. Porozumienia o współpracy w zakresie przeciwdziałania skutkom działalności górniczej w odkrywkowej kopalni węgla brunatnego Turów i dyrektor Departamentu Współpracy Zagranicznej w Ministerstwie Środowiska.
Na podstawie umowy czesko-polskiej z lutego 2022 r. kontynuowany jest również długoterminowy monitoring hałasu. Od 2021 r. w miejscowości Uhelná odnotowano 22 przypadki przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu dla godziny największej głośności (LAeq, 1h), głównie w godzinach nocnych – najwyższa zmierzona wartość wyniosła 42,6 dB (przy limicie 40,0 dB), a źródłem była kopalnia Turów. „Chociaż poziom hałasu nie jest stale przekraczany przez działalność kopalni w nocy, wszelkie częściowe przekroczenia hałasu są niedopuszczalne dla jakości życia w pobliżu kopalni, zwłaszcza w nocy” – powiedział hejtman Půta. „Dlatego na spotkaniu zwróciłem się do przedstawiciela Polski i przedstawiciela PGE o skorygowanie i dostosowanie się do czeskich limitów hałasu określonych w czeskim ustawodawstwie, które są nieco bardziej rygorystyczne niż polskie w tym zakresie”. Podczas dzisiejszego spotkania w Hradku nad Nysą strona polska zapowiedziała, że we wrześniu br. odbędzie się spotkanie, na którym omówione zostaną propozycje i możliwe dalsze rozwiązania kwestii częściowego hałasu emitowanego przez kopalnię węgla brunatnego.
Kraj Liberecki kontynuuje inwestycje setek milionów w infrastrukturę wodną dzięki Funduszowi Turów. Został on utworzony 29 marca 2022 roku na mocy porozumienia między rządami Republiki Czeskiej i Polski oraz umowy darowizny z Fundacją PGE.
Na dzień 23 lipca 2025 r. saldo na rachunku transparentnym Funduszu Regionu Libereckiego Turów ČR-PL wynosiło 765 268 097,43 CZK (ok. 31 mln EUR). Łączna kwota dziesięciu dotacji wyniosła 395 965 380 CZK (ok. 16,1 mln EUR), a łączna wartość wspieranych projektów, wliczając dofinansowanie ze strony Unii Europejskiej i Republiki Czeskiej, wyniosła 761 540 535 CZK (ok. 30,9 mln EUR).
W 2022 roku utworzono również Fundusz Małych Projektów, za pośrednictwem którego finansowane są lokalne i regionalne projekty środowiskowe. Dotyczy to przede wszystkim retencji wody w krajobrazie, takiej jak budowa mokradeł i stawów, kształtowanie krajobrazu w celu jej gromadzenia czy sadzenie drzew. O dofinansowanie projektów mogą ubiegać się określone gminy czeskie i polskie z obszaru objętego programem oraz ich organizacje. Maksymalna kwota dotacji na jeden projekt wynosi 100 000 euro. Trwałość realizowanych projektów wynosi co najmniej pięć lat. Miasta Chrastava, Hrádek nad Nysą, polski Sulików czy Bogatynia otrzymały już wsparcie z funduszu. W trwającym, czwartym naborze złożono rekordową liczbę 16 projektów, które obecnie przechodzą proces weryfikacji. „W październiku zbierze się komisja, która zatwierdzi projekty, które otrzymają wsparcie, i jednocześnie ogłosi piąty nabór nowych projektów. Środki z czwartego naboru nie pokryją wszystkich zaakceptowanych projektów. Jeśli projekt nie zostanie zaakceptowany w czwartym naborze, wnioskodawca może zarejestrować go w kolejnym, piątym naborze w przyszłym roku” – powiedział Ondřej Havlíček z Euroregionu Nysa, który odpowiada za administrację Funduszu Małych Projektów.
Monitorowane są również ruchy obiektów – na to działanie przeznaczono 2 347 400 koron (ok. 95 171 euro) z Funduszu Turowskiego. „Od lutego tego roku tzw. inklinometry trójosiowe mierzą ruchy budynków w wybranych lokalizacjach w regionie. Eksperci ocenią następnie w raporcie rocznym, czy są one spowodowane działalnością górniczą w kopalni węgla brunatnego Turów. Region zainstalował te czujniki w Hrádku nad Nysą – w lokalnej części Oldřichova, Václavicach i Heřmanicach. Łącznie na 18 obiektach znajduje się 36 czujników” – dodał Jiří Klápště, wicewojewoda liberecki ds. środowiska i rolnictwa.
Cztery podmioty otrzymały także dotacje z Funduszu Turów na projekty, które zapewnią wodę tysiącom mieszkańców. W szczególności są to Severočeská vodárenská společnost, (2 projekty), miasto Chrastava (3 projekty), miasto Hrádek nad Nisou (1 projekt) i Frýdlantská vodárenská společnost (4 projekty).
„Szereg projektów zostało już dofinansowanych z Funduszu Turowskiego. Do największych należy przebudowa stacji uzdatniania wody w Machnínie za 109 747 821 koron, która rozpocznie działalność 16 września br. Jest również projekt zaopatrzenia Hrádka nad Nysą w wodę z Liberca za 175 875 937 koron. Budowa i przebudowa ponad 12,6 km sieci wodociągowej zapewni wodę 16 218 mieszkańcom. W Chrastavie trwają prace wodociągowe za ponad 26,7 mln koron, które zostaną ukończone do końca 2026 roku. W Hrádku nad Nysą (Václavice) wodociągi zostaną ukończone w tym samym okresie za ponad 62,3 mln koron” – wyliczył hejtman Martin Půta. W regionie Frýdlantu przygotowywane są cztery kolejne projekty: zwiększenie wydajności oczyszczalni ścieków i modernizacja istniejących sieci we Frýdlancie oraz podłączenie wodociągów w Bulovce i Dětřichovie. Łączna wartość dokumentacji projektowej dla tych projektów wynosi ponad 39 milionów koron.
Premierzy Czech i Polski podpisali 3 lutego 2022 r. międzyrządowe porozumienie o współpracy w zakresie przeciwdziałania skutkom wydobycia węgla brunatnego w kopalni odkrywkowej Turów w Pradze.
Źródło: Liberecki Kraj