Na Cmentarzu Miejskim w Czeskiej Lipie w Czechach (przy náměstí T. G. Masaryka 1) trwają prace archeologiczno-poszukiwawcze. Eksperci z Biura Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej szukają miejsc pochówku trzech polskich żołnierzy powojennego podziemia niepodległościowego. Działania rozpoczęły się we wtorek, 20 października 2026 roku, i potrwają do 30 października.
Nysą Łużycka, fot. archiwum bogatynia.info.pl
Badania obejmują część kwatery I, w rejonie obecnej łąki rozsypowej oraz w pobliżu starego kolumbarium. Całe przedsięwzięcie przebiega w pełnej współpracy polskich badaczy z władzami Czeskiej Lipy oraz Departamentem ds. Weteranów Wojennych i Grobów Wojennych Ministerstwa Obrony Republiki Czeskiej. Jak zapewniają przedstawiciele czeskiego samorządu, prace nie zakłócają codziennego funkcjonowania nekropolii.
Głównym celem misji polskiego IPN jest ustalenie precyzyjnych miejsc pochówku, odnalezienie i zabezpieczenie szczątków oraz przeprowadzenie ich identyfikacji genetycznej. Jeśli tożsamość poległych zostanie potwierdzona, badacze planują ich ekshumację i przewiezienie do ojczyzny, aby godnie i z honorami wojskowymi pochować ich w Polsce.
Z dokumentów archiwalnych wynika, że w kwaterze I czeskolipskiego cmentarza spoczywają dwaj żołnierze Armii Krajowej z oddziału Tadeusza Kuncewicza ps. „Podkowa” – Piotr Radziejowski ps. „Gwiazda” oraz Witold Lew ps. „Azja”. W 1945 roku podjęli oni próbę przedostania się przez czechosłowackie terytorium do amerykańskiej strefy okupacyjnej. Po przekazaniu ich czechosłowackim służbom bezpieczeństwa i nieudanej próbie ucieczki z konwoju zostali schwytani i osadzeni w więzieniu w Czeskiej Lipie. Piotr Radziejowski zmarł w szpitalu więziennym 2 lipca 1946 roku, natomiast Witold Lew zmarł 17 listopada tego samego roku.
Poszukiwania dotyczą również trzeciego polskiego żołnierza, który według dotychczasowych ustaleń przedzierał się przez okolice Czeskiej Lipy z grupą pod dowództwem mjr. Hieronima Dekutowskiego ps. „Zapora”. Zginął on wskutek postrzału w październiku 1945 roku. Ponieważ w dokumentach występuje pod różnymi nazwiskami, ustalenie jego pełnej tożsamości wymaga dalszych badań. Z inicjatywy miejscowego samorządu w mieście powstało upamiętnienie poświęcone jego osobie, jednak materiały archiwalne wskazują, że rzeczywiste miejsce jego pochówku znajduje się w innej części tej samej kwatery cmentarnej.
Swoiste działania na terenie Republiki Czeskiej wpisują się w szerszą współpracę polskiego IPN i czeskiego Ministerstwa Obrony. W ramach wzajemnej troski o miejsca pamięci narodowej wcześniej przeprowadzono m.in. ekshumację czeskich ofiar tzw. tragedii liptańskiej z 1938 roku na terenie Głubczyc, a obecnie prowadzone są również prace na cmentarzu w Raciborzu, gdzie spoczywają czescy działacze ruchu oporu z okresu II wojny światowej.
Czytaj także: Bogatyński węzeł kurierski: Dramatyczne losy "Wyklętych" na styku granic
Źródła informacji: Oficjalny komunikat Biura Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 21 października 2026 r. oraz oficjalny serwis internetowy Miasta Česká Lípa (Oficiální web města Česká Lípa, www.mucl.cz), komunikat z dnia 20 października 2026 r.