Wielki Post to w tradycji chrześcijańskiej czas wyciszenia, ale dla badaczy sztuki sakralnej okazał się on okresem niezwykle intensywnych odkryć. W tygodniu poprzedzającym święta dr Volker Dudeck, wieloletni dyrektor muzeów w Żytawie i wybitny znawca europejskiej kultury pogranicza, udał się w podróż śladami unikatowych zasłon postnych odnalezionych na terenie Małopolski. Dr Dudeck to postać kluczowa dla ochrony tego dziedzictwa; to człowiek, który w dużej mierze przyczynił się do tego, że Żytawa stała się światowym centrum pamięci o tych niezwykłych zabytkach. Jego wizyta w Polsce nie była jedynie kurtuazyjną wizytą, lecz kolejnym krokiem w budowaniu mostu między historycznymi tradycjami Górnych Łużyc i Małopolski.
Muzeum żytawskich płócien wielkopostnych, fot. archiwum
Ta niezwykła historia nie byłaby możliwa, gdyby nie pasja i niemal detektywistyczna dociekliwość pani Lucyny Borczuch z Jabłonki. To właśnie jej, dzięki żmudnej pracy i badawczemu sprytowi, zawdzięczamy przywrócenie pamięci o siedemnastu zapomnianych płótnach, które przez wieki spoczywały w kościelnych schowkach. Pani Borczuch opisała swoje sensacyjne znaleziska w prestiżowym periodyku historycznym „Zittauer Geschichtsblätter”, co stało się impulsem dla niemieckich ekspertów do przyjazdu na południe Polski. Dr Dudeck, w towarzystwie badaczki, odwiedził najważniejsze punkty na mapie małopolskich odkryć, podziwiając jedenaście tkanin w Starej Wsi, Polance Wielkiej, Tłuczaniu, Łopusznej oraz Orawce. Region ten, rozciągający się od okolic Krakowa aż po Beskidy i stronę Zakopanego, stał się w oczach muzealników nowym, fascynującym obszarem badań nad sztuką Arma Christi.
Kulminacyjnym punktem wizyty była sobota, 18 marca, kiedy to w zabytkowym, drewnianym kościele św. Jana Chrzciciela w Orawce świętowano jubileusz 350-lecia tamtejszej zasłony postnej. W wypełnionej po brzegi świątyni dr Dudeck wystąpił jako gość honorowy, a Lucyna Borczuch zaprezentowała wspólną broszurę naukową, systematyzującą wiedzę o polskich płótnach tego typu. Duchowy wymiar spotkania podkreśliły przejmujące dźwięki „Stabat Mater” Pergolesiego. To spotkanie pokazało, jak silnie splecione są losy Małopolski z tradycjami kultywowanymi w Muzeum „Kościół Świętego Krzyża” w Żytawie. To właśnie tam znajduje się słynne Wielkie Żytawskie Płótno Postne z 1472 roku – monumentalne dzieło przedstawiające sceny biblijne, które przetrwało burzliwą historię Europy i dziś stanowi jeden z najcenniejszych skarbów kultury kontynentu.
Muzeum w Żytawie to miejsce wyjątkowe na mapie świata, będące jedynym, które w tak spektakularny sposób eksponuje tekstylia liturgiczne w ich naturalnym, sakralnym kontekście. Dr Dudeck, który przez lata budował renomę tej instytucji, zapowiedział już, że polskie odkrycia znajdą swoje godne miejsce w programie muzeum. Już w sierpniu, podczas specjalnego wykładu w Żytawie, przedstawi on historię małopolskich płócien szerszemu gronu europejskich odbiorców, łącząc tym samym lokalną tradycję Beskidów z globalnym dziedzictwem sztuki chrześcijańskiej.